محمد حسين مختارى مازندرانى

15

فرهنگ اصطلاحات اصولى ( فارسى )

اجزاء يكى از مسائل مربوط به غير مستقلّات عقليّه ، مسألهء اجزاء است و محور بحث دربارهء اين عنوان آن است كه چنانچه « مأموربه » بنحو صحيح و مطلوب اتيان شود آيا مقتضى اجزاء هست يا نه ؟ به تعبير ديگر هرگاه مكلّف امر ثانوى اضطرارى يا ظاهرى را امتثال كند و آنگاه عذر يا اضطرار يا جهل زايل گرديده و واقع منكشف شود ، آيا آنچه مكلف به عنوان امتثال امر دوم بجا آورده از امتثال امر اوّل مجزى مىباشد و ديگر در وقت ، اعاده و خارج وقت ، قضا لازم نيست ؟ براى مثال شخصى كه به واسطهء وجود عذرى بايستى تيمم نمايد و آن را به گونهء صحيح انجام مىدهد ، سخن در اين است ، آيا همين تيمم كافى است و تكليف از عهدهء وى ساقط است و در هنگام رفع اضطرار و بازگشت مكلف به حالت عادى ديگر نيازى به گرفتن وضو و تجديد عمل ندارد ؟ اغلب اصوليّون در اين مورد قايل به اجزا مىباشند ، زيرا احكام وارده در حال اضطرار در راستاى تخفيف مكلّفين و در جهت ايجاد توسعه در تحصيل مصالح تكاليف اصلى و اوّلى مىباشد ، چنان كه خداوند متعال مىفرمايد : يُرِيدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَ لا يُرِيدُ